Jak rosło PKB Rumunii w ostatnich trzech dekadach?

W ciągu ostatnich 30 lat Rumunia przeszła radykalną przemianę gospodarczą – od kraju o centralnie planowanej gospodarce i niskiej wydajności do jednej z najszybciej rozwijających się gospodarek Unii Europejskiej. Wzrost Produktu Krajowego Brutto (PKB) był napędzany reformami rynkowymi, napływem inwestycji zagranicznych i integracją z rynkiem unijnym. Choć na tej drodze nie brakowało kryzysów, Rumunia zdołała zbudować stabilne fundamenty rozwoju.

Lata 90. – trudny początek transformacji

Po upadku komunizmu w 1989 roku Rumunia rozpoczęła proces przechodzenia do gospodarki rynkowej. W przeciwieństwie do części krajów Europy Środkowej i Wschodniej, transformacja była wolniejsza i mniej konsekwentna:

• dopiero w połowie dekady rozpoczęto poważniejsze reformy prywatyzacyjne,
• inflacja w pierwszych latach sięgała kilkuset procent rocznie,
• sektor przemysłowy kurczył się z powodu niskiej konkurencyjności.

W latach 1990–1999 PKB per capita Rumunii spadło w ujęciu realnym. W 1997 i 1999 kraj doświadczył recesji – spadki PKB wyniosły odpowiednio 6,1% i 1,2%. Mimo to, końcówka dekady przyniosła pierwsze oznaki stabilizacji makroekonomicznej.

Lata 2000–2008 – wejście na ścieżkę szybkiego wzrostu

Nowe milenium rozpoczęło się od poprawy klimatu inwestycyjnego i rozpoczęcia negocjacji akcesyjnych z Unią Europejską. Przystąpienie do UE w 2007 roku było przełomowe dla gospodarki Rumunii.

Między 2000 a 2008 rokiem PKB rosło średnio o 6–8% rocznie, co należało do najwyższych wyników w regionie. Kluczowe czynniki tego wzrostu to:

• napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych,
• rozwój sektora budowlanego i usługowego,
• wzrost konsumpcji prywatnej wspierany łatwym kredytem,
• napływ funduszy unijnych przed i po akcesji.

W 2008 roku Rumunia osiągnęła najwyższy poziom wzrostu PKB od początku transformacji – 8,5%. Był to szczyt koniunktury, który poprzedził poważny kryzys.

Kryzys 2009–2011 i reformy stabilizacyjne

Globalny kryzys finansowy uderzył w Rumunię ze zdwojoną siłą. W 2009 roku PKB kraju spadło o 7,1%, a w 2010 o kolejne 1,1%. W odpowiedzi rząd wprowadził bolesny program oszczędnościowy:

• redukcję wynagrodzeń w sektorze publicznym,
• podwyżkę podatku VAT z 19% do 24%,
• ograniczenie świadczeń socjalnych.

Reformy te były warunkiem otrzymania pomocy finansowej z MFW i UE. Choć początkowo pogłębiły recesję, pozwoliły na szybkie odbicie gospodarcze – w 2011 roku PKB wzrosło o 2,1%, a w 2013 o 3,5%.

Lata 2014–2019 – nowy etap ekspansji

Od 2014 roku Rumunia weszła w kolejny okres intensywnego wzrostu gospodarczego. Średnie tempo wzrostu PKB w latach 2015–2019 wynosiło 4–6% rocznie, z rekordowym wynikiem 7% w 2017 roku. Gospodarka była napędzana przez:

• konsumpcję prywatną (wspieraną obniżkami podatków i wzrostem płac),
• eksport do krajów UE (zwłaszcza w sektorze motoryzacyjnym i IT),
• inwestycje infrastrukturalne i absorpcję funduszy unijnych.

Rumunia stopniowo zmniejszała dystans do średniej unijnej – PKB per capita w parytecie siły nabywczej wzrosło z 30% średniej UE w 2000 roku do ponad 70% w 2019 roku.

Pandemia COVID-19 i szybkie odbicie

W 2020 roku, w wyniku pandemii, rumuńskie PKB spadło o 3,7% – był to relatywnie niewielki spadek w porównaniu z innymi krajami UE. Rząd wprowadził programy pomocowe dla firm i pracowników, a sektor IT i usług zdalnych wykazał odporność na kryzys.

W 2021 roku Rumunia odnotowała imponujące odbicie – PKB wzrosło o 5,9%, a w 2022 roku o 4,8%, mimo niekorzystnego otoczenia inflacyjnego i wojny w Ukrainie.

Kluczowe liczby

• W 1990 roku PKB Rumunii wynosiło ok. 40 mld USD.
• W 2000 roku – po dekadzie transformacji – wzrosło do 44 mld USD.
• W 2010 roku osiągnęło 166 mld USD, a w 2022 roku przekroczyło 300 mld USD.
• PKB per capita wzrosło z około 1 700 USD w 1990 roku do ponad 15 000 USD w 2022 roku (w cenach bieżących).

Czynniki sukcesu i wyzwania

Co napędzało rozwój?

• integracja z Unią Europejską i dostęp do funduszy unijnych,
• wzrost eksportu i rozwój sektora przemysłowego,
• dynamiczny sektor IT i usług zewnętrznych,
• stabilna polityka fiskalna w ostatniej dekadzie.

Co hamuje wzrost?

• problemy z infrastrukturą i administracją publiczną,
• korupcja i brak reform w wymiarze sprawiedliwości,
• odpływ wykwalifikowanej siły roboczej do krajów UE,
• niska innowacyjność i zależność od przemysłu niskoprzetworzonego.

Perspektywy na przyszłość

Rumunia ma potencjał dalszego dynamicznego wzrostu, ale kluczowe będą:

• inwestycje w edukację i kapitał ludzki,
• reforma instytucji publicznych,
• poprawa jakości wydatków publicznych,
• wzrost produktywności i innowacyjności gospodarki.

Jeśli kraj utrzyma tempo rozwoju i wykorzysta możliwości płynące z funduszy unijnych, może w nadchodzącej dekadzie zbliżyć się do poziomu rozwoju gospodarczego krajów Europy Zachodniej.

---

Źródła:

1. „Economic Development of Romania: 1990–2020”, 2021, Elena Ionescu
2. „EU Integration and Growth in Eastern Europe”, 2020, Tomasz Witkowski
3. „Romanian Macroeconomic Indicators”, 2022, IMF Publications